Author :
Abstract
İnanç, insanlığın var oluşundan bu yana onunla beraber olan en temel kavramdır. İnsanoğlu, inandığı dinin öğretilerini ve emirlerini uygulamış; bu uygulamaları sonraki nesillere aktarmıştır. Bu aktarım sürecinde kuşkusuz en önemli unsur edebiyattır. Bir dinin öğretileri doğru veya yanlış, eksik veya hatalı kabul edilse dahi, edebiyat aracılığıyla geleceğe taşınır. Bu durum, dinî öğretilerin yaşatılması için en önemli unsurdur. Dinin öğretileri toplum tarafından benimsendikçe, toplumun kültürü de bu doğrultuda gelişir. Dinin kültüre etkisi tartışılmaz bir gerçek olduğu gibi, kültürün de dile olan etkisi kabul edilmelidir. Dil, asırlardır yaşayan en büyük organizma olarak görülebilir; her kültürden payını alarak ilerler ve kendisini sürekli yeniler. Türk diline baktığımızda bunun ne denli belirgin olduğunu görmekteyiz. Türk dili, Gök Tanrı inancından İslamiyet’e kadar sürekli bir kültür değişimi yaşamış ve her bir dönemden de etkilenmiştir. Eski Uygur Türkleri de Budizm inancını benimsedikten sonra bu dinin öğretilerine uymuş ve edebiyat alanına yönelmişlerdir. Yeni öğrendikleri bu inancın esaslarını kayıt altına almış ve yayma amacı gütmüşlerdir. Bu eylem doğrultusunda, kullandıkları dile hem yeni kavramlar hem de farklı bir felsefe kazandırmışlardır. "Zaman" ise bu kazanımlardan sadece bir tanesi olarak karşımıza çıkar. Bu çalışmada zaman kavramı üzerinde durulmuş, Eski Uygur Türkçesinde yer alan zaman kavramları örneklerle incelenmiş ve açıklanmıştır. Özellikle Eski Uygurların Budist öğretilerden kazandığı zaman kavramları, dönemin eserlerinden alınan örneklerle analiz edilmiştir.
Keywords
Abstract
Belief is a fundamental concept that has coexisted with humanity since its inception. Human beings have practiced the teachings and commandments of the religions they follow and transmitted these practices to subsequent generations. Literature is undoubtedly the most crucial element in this transmission process. Regardless of whether a religion's teachings are perceived as right or wrong, incomplete or flawed, they are carried into the future through the medium of literature. This is the most vital factor for the preservation of religious doctrines. As these teachings are adopted by society, the culture develops accordingly. Just as the influence of religion on culture is an indisputable reality, the influence of culture on language must also be acknowledged. Language can be viewed as the largest living organism that has survived for centuries; it progresses by drawing from every culture and continuously renews itself. When we examine the Turkish language, we see how prominent this is. The Turkish language has undergone a continuous cultural transformation from Tengrism (Gök Tanrı) to Islam, being influenced by each period. Similarly, after adopting Buddhism, the Old Uyghur Turks adhered to the teachings of this religion and turned their focus toward literature. They recorded the principles of this newly acquired faith with the aim of disseminating them. In doing so, they introduced both new concepts and a different philosophy to their language. The concept of "time" emerges as just one of these linguistic gains. This study focuses on the concept of time, examining and explaining the temporal terms found in Old Uyghur Turkish with specific examples. In particular, the concepts of time that the Old Uyghurs acquired from Buddhist teachings are analyzed using excerpts from the works of that period.
