Author :
Abstract
Okul öncesi çocukların psikolojik gelişimi, çocukluğun içinde yaşandığı sosyokültürel çevreyle de şekillenmektedir. Bu araştırma, Özbekistan’da okul öncesi dönemdeki çocukların psikolojik gelişim özelliklerini aile yapısı, mahalla temelli sosyalleşme, millî ve dinî değerler, iki dillilik, sözlü kültür gelenekleri ve dijital teknolojilerin artan etkisi bağlamında incelemektedir. Çalışmada sosyokültürel bir bakış açısı benimsenmekte ve geleneksel ile çağdaş toplumsal kurumların çocukların bilişsel, duygusal ve sosyal gelişimlerine nasıl katkı sunduğu değerlendirilmektedir. Özbekistan bağlamında çok kuşaklı aile ilişkileri, büyüklere saygı, çocuk yetiştirmede kolektif sorumluluk anlayışı ve mahalle merkezli etkileşim biçimleri çocuklara erken yaşlardan itibaren sosyal öğrenme, empati, iş birliği ve değer aktarımı açısından önemli imkânlar sunmaktadır. Bununla birlikte, geleneksel otorite ilişkilerinin aşırı sınırlayıcı hale geldiği durumlarda çocuğun bireysel kendini ifade etme ve bağımsız karar alma becerileri kısıtlanabilmektedir. Makalede ayrıca iki dillilik, masal anlatma geleneği, el becerileri, kentleşme ve okul öncesi çocuklarda artan ekran maruziyetinin gelişimsel etkileri tartışılmaktadır. Sonuç olarak, Özbekistan’da okul öncesi çocuk psikolojisinin gelişim psikolojisi, kültürel psikoloji ve sosyalleşme kuramlarını bir araya getiren bütüncül bir çerçeveyle ele alınması gerektiği ileri sürülmektedir
Keywords
Abstract
Preschool childhood constitutes a critical developmental period in which cognitive, emotional, social, and personality-related foundations are formed through the interaction of biological maturation and sociocultural experience. This article examines the psychological development of preschool children in Uzbekistan by focusing on the sociocultural conditions that shape early childhood experiences. In particular, the study discusses the influence of multigenerational family structures, collectivist child-rearing practices, the mahalla as a local institution of socialization, bilingual and multilingual communication environments, oral traditions, national values, and the increasing presence of digital technologies in children’s daily lives. By situating preschool development within the specific cultural and social context of Uzbekistan, the article argues that children’s psychological development cannot be adequately understood through universal developmental models alone. Rather, local family relations, intergenerational communication, neighborhood-based social control and support, religious-cultural practices, and changing patterns of urban life must also be considered. The article further highlights that while traditional social structures may support empathy, social responsibility, narrative thinking, and respect for adults, contemporary transformations such as urbanization and excessive screen exposure may create new developmental risks. The study concludes that early childhood education and psychological support practices in Uzbekistan should adopt culturally responsive approaches that integrate national traditions with contemporary principles of developmental psychology. In this respect, the article contributes to social science discussions on childhood, culture, socialization, and educational transformation in post-Soviet Central Asian societies.
